One handhake away

Na ruim 125 jaar verblijf in Amerika, komt Mesdags meesterwerk, De terugkeer van de vissersboten (1900), terug naar Den Haag. Het monumentale meesterwerk is vanaf 27 november te zien in de eregalerij van Museum Panorama Mesdag in Den Haag.

Hendrik Willem Mesdag (1831-1915) verkocht dit werk in 1900 rechtstreeks aan een Amerikaanse koper waar het generaties lang in een privécollectie bleef. Het werk van Mesdag is in meerdere opzichten uniek. De directe lijn tussen kunstenaar, eerste verkoop tot huidige terugkeer geeft het schilderij een zeldzame historische lading: het is als het ware one handshake away.

Mesdag schilderde het werk in 1900 en in datzelfde jaar was het te zien op de Wereldtentoonstelling in Parijs. Zijn monumentale schilderij trok internationale aandacht en werd opgenomen in prestigieuze publicaties. Na de tentoonstelling verkocht Mesdag het schilderij rechtstreeks aan een Amerikaanse liefhebber. Sindsdien bleef het ruim een eeuw buiten het zicht van het Nederlandse publiek. Nu, ruim 125 jaar later, komt het werk voor het eerst naar Nederland. Voor Museum Panorama Mesdag biedt de terugkomst van dit monumentale werk naar Nederland een uitzonderlijke kans om, in samenwerking met kunsthandel Salomon Lilian, het schilderij te presenteren en mogelijk te verwerven.

“Met 'De terugkeer van de vissersboten' (1900) toont Hendrik Willem Mesdag zich op de top van zijn artistieke kunnen. Een werk van deze monumentale omvang, kwaliteit en kunsthistorische betekenis ontbreekt nog in onze collectie, als het ergens thuis hoort, dan is het hier in Den Haag, in Museum Panorama Mesdag. De plek waar zijn nalatenschap, zijn artistieke wereld en de collectie van het kunstenaarsechtpaar Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten centraal staat. We zetten al het mogelijke in om ervoor te zorgen dat het voor de Collectie Nederland behouden blijft”, zegt directeur-bestuurder Minke Schat.

Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de Vissersboten, 1900, olieverf op doek, courtesy Salomon Lilian

Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de vissersboten, 1900, olieverf op doek, courtesy Salomon Lilian.

Breng Mesdag thuis

Met de verwervingscampagne Breng Mesdag thuis roept Museum Panorama Mesdag fondsen, begunstigers, bedrijven, mecenassen en publiek op bij te dragen aan de aankoop van dit monumentale zeegezicht, met als doel het schilderij definitief te verwerven. De oproep is eenvoudig: help het schilderij De terugkeer van de vissersboten (1900) thuis te brengen, naar de plek waar Mesdags fascinatie voor de Noordzee begon en nog altijd centraal staat: in Museum Panorama Mesdag. Het museum streeft ernaar om met publieksdonaties minimaal een bedrag van €100.000,- bijeen te brengen. De verwervingscampagne loopt tot en met 31 oktober 2027.

  • Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de vissersboten, 1900, courtesy Salomon Lilian
Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de vissersboten, 1900

Onmiskenbaar een Mesdag

De terugkeer van de vissersboten (1900) is onmiskenbaar een Mesdag. Met zijn krachtige penseelstreken legde hij de voortdurend bewegende zee vast. Het schilderij ademt zijn fascinatie voor de zee, de vissersboten en het leven aan de Scheveningse kust. Tegelijkertijd neemt het werk binnen zijn oeuvre een bijzondere plaats in door de uitzonderlijk dynamische compositie en het heldere, zilverachtige kustlicht. Het lage gezichtspunt plaatst de kijker midden in het woelige water. Het deinende water en de bewegende schepen maken de kracht van de zee bijna tastbaar. De mens lijkt klein tegenover de overweldigende natuur.

Bijzondere aanvulling op de collectie

Museum Panorama Mesdag beheert een uitzonderlijk grote collectie persoonlijke werken van Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten.

De terugkeer van de vissersboten (1900) vormt een bijzondere aanvulling op de collectie van Museum Panorama Mesdag, dat de grootste verzameling persoonlijke werken van Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten beheert. Het werk sluit naadloos aan bij de wereld die Mesdag ook in zijn geliefde Panorama van Scheveningen verbeeldde: de zee, het vissersleven, het kustlandschap en het veranderende licht. De monumentale afmetingen (ruim 180 cm hoog en 140 cm breed) en bijzondere herkomstgeschiedenis, die rechtstreeks teruggaat op Mesdag zelf, geven het werk een extra betekenis. Bovendien biedt het bezoekers een nieuwe kijk op Mesdags kunstenaarschap en laat het zien hoe veelzijdig hij de zee en het leven aan de kust wist te verbeelden.

  • Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de vissersboten (detail), 1900, olieverf op doek, courtesy Salomon Lilian.
Hendrik Willem Mesdag, De terugkeer van de vissersboten, 1900

Historische context

In 1900 was Parijs het middelpunt van de wereld. Tijdens de Wereldtentoonstelling presenteerden landen hun belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van kunst, wetenschap, industrie en techniek. Miljoenen bezoekers ontdekten er de nieuwste uitvindingen en internationale kunststromingen.

In het destijds pasgebouwde Grand Palais werd de beeldende kunst gepresenteerd. Nederland was vertegenwoordigd door vooraanstaande kunstenaars, onder wie Jozef Israëls, George Hendrik Breitner, Bernardus Johannes Blommers, Jan Hendrik Weissenbruch, Jan Toorop en Hendrik Willem Mesdag.

Mesdag presenteerde er onder meer zijn monumentale De terugkeer van de vissersboten, opgenomen in de Nederlandse inzending onder catalogusnummer 58. Zijn werk trok aandacht in de Franse kunstpers en verscheen in geïllustreerde publicaties over de tentoonstelling.

De internationale erkenning was groot. Mesdag ontving een gouden medaille, evenals Breitner, Blommers en Weissenbruch. Jozef Israëls werd dat jaar onderscheiden met een Grand Prix.

De oorspronkelijke afbeelding van De terugkeer van de vissersboten, gepubliceerd in 1900–1901, toont precies hetzelfde schilderij dat hier nu te zien is. Samen met de contemporaine persvermeldingen en de documentatie in de oeuvrecatalogus vormt dit bijzonder bewijs van zijn internationale tentoonstellingsgeschiedenis.

Na zijn presentatie in Parijs verdween het werk voor lange tijd uit het Europese zicht. Nu, ruim 125 jaar later, kan het terugkeren naar de plek waar Mesdags fascinatie voor de Noordzee nog altijd centraal staat: Museum Panorama Mesdag.

  • Fotograaf onbekend, Exposition Universelle, Grand Palais, Parijs, 1900, Copyright:  Léon et Lévy/Roger-Viollet
Fotograaf onbekend, Exposition Universelle, Grand Palais, Parijs, 1900

Mixed Mesdag: Breng Mesdag thuis x Raquel Maulwurf

De presentatie van het schilderij De terugkeer van de vissersboten (1900) maakt onderdeel uit van Mixed Mesdag: het vijfjarige programma waarin het museum de historische collectie verbindt met hedendaagse kunst en nieuwe perspectieven.

In dialoog met het meesterwerk van Hendrik Willem Mesdag worden twee houtskooltekeningen van kunstenaar Raquel Maulwurf (1975) uit haar serie Black Sea getoond. Vanuit een eigentijds perspectief onderzoekt zij de zee als landschap, maar ook de kwetsbaarheid ervan. Waar Mesdag de zee verbeeldde in haar licht, beweging en grootsheid, confronteert Maulwurf ons met haar kwetsbaarheid door menselijk handelen.